Nadzwyczajna forma rytu rzymskiego (łac. Forma extraordinaria, pot. msza trydencka, msza wszech czasów) – w Kościele katolickim porządek celebrowania mszy obrządku łacińskiego, promulgowany w 1570 przez Piusa V po soborze trydenckim konstytucją apostolską Quo primum. Obecnie podstawą celebracji mszy w tej formie jest Mszał Rzymski w wydaniu Jana XXIII z 1962.

Nazwa

Od czasów reformy liturgicznej, przeprowadzonej na II soborze watykańskim, utarło się kilka potocznych określeń, odróżniających liturgię w rycie rzymskim w wersji sprzed reformy od tej w wersji po soborze. I tak wersję sprzed soboru określa się potocznie mianem starej, trydenckiej, przedsoborowej.

Jako oficjalną przyjmuje się nazwę używaną w dokumentach papieskich: Nadzwyczajna forma rytu rzymskiego. W liście do biskupów o motu proprio Summorum Pontificum Benedykt XVI zwraca uwagę, że niewłaściwe jest używanie wobec tego porządku mszy rzeczownika ryt (obrządek) ponieważ takie określenie sugeruje w sposób mylący różnicę pomiędzy dwojakimi formami jednego rytu rzymskiego.

Historia

Nadzwyczajna forma rytu rzymskiego wyłoniła się z długiej historii przemian, które zachodziły w liturgii Eucharystii, poczynając od starożytności i średniowiecza.

Podstawowe księgi liturgiczne tej wersji rytu rzymskiego opublikowane zostały w wyniku reformy po soborze trydenckim za pontyfikatu i z inicjatywy papieża św. Piusa V: brewiarz (Breviarium Romanum) w 1568, mszał (Missale Romanum) w 1570 roku. Brewiarz promulgowany został bullą Quod a nobis, mszał zaś bullą Quo primum.

Wersja rytu rzymskiego, zwana potocznie trydencką, obowiązywała powszechnie aż do 1962, kiedy to Jan XXIII wprowadził do niej korekty i opublikował drugie wydanie obowiązującego Mszału Rzymskiego.

Ostatnie korekty do formy mszy przedsoborowej wprowadził 6 lutego 2008 Benedykt XVI, zmieniając w niej formuły Liturgii Wielkiego Piątku.

Po reformie liturgicznej w roku 1969 stara forma sprawowana jest tylko w nielicznych miejscach. Jednak mszał z 1570 roku w wersji wydanej przez Jana XXIII w 1962 nie został nigdy zniesiony lub wręcz zakazany (co podkreślił Benedykt XVI w motu proprio Summorum Pontificum).

Porządkiem tym posługuje się m.in. Bractwo Świętego Piotra, Instytut Dobrego Pasterza, Instytut Chrystusa Króla, Bractwo św. Piusa X oraz niektórzy księża diecezjalni i zakonnicy, zgodnie z motu proprio Summorum Pontificum, a także sedewakantyści.

W Polsce nieco zmodyfikowana forma rytu trydenckiego i przy użyciu języka narodowego obowiązuje również w Kościele Starokatolickim Mariawitów i Kościele Katolickim Mariawitów. Duchowni mariawiccy jako pierwsi w historii odprawili na ziemiach polskich Mszę w języku polskim – była to pasterka.

Status Prawny

Pomimo reformy liturgii katolickiej, dokonanej po II soborze watykańskim (m.in. wprowadzenie Novus Ordo Missae) przez papieża Pawła VI, forma trydencka jest nadal uważana przez Kościół katolicki za godziwą i ważną.

16 października 1982 roku na polecenie papieża Jana Pawła II zwołano zebranie kardynałów pod przewodnictwem kardynała Josepha Ratzingera, wtedy prefekta Kongregacji Doktryny Wiary, w którym wzięli udział kardynałowie: Sebastiano Baggio (wówczas prefekt Kongregacji ds. Biskupów), William Baum (prefekt Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego), Agostino Casaroli (sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej), Silvio Oddi (prefekt Kongregacji ds. Duchowieństwa) i arcybiskup Giuseppe Casoria (proprefekt Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów). Ustanowienie tej komisji nie było wtedy jeszcze związane z osobą arcybiskupa Marcela Lefebvre'a. Kardynałowie ustalili, że Mszał Rzymski w swej formie sprzed roku 1969 powinien zostać dopuszczony do użytku w mszach wymagających użycia języka łacińskiego, pod warunkiem, że nie będzie to prowadzić do odrzucania norm liturgicznych ustalonych po II soborze watykańskim oraz wyrażania opinii, że nowy mszał jest „heretycki lub nieważny”. Zdecydowano też, że nowy kalendarz liturgiczny powinien być zachowany. Wszyscy kardynałowie jednogłośnie stwierdzili, że msza w starym rycie pozostaje ważna. Kardynałowie doszli także do wniosku, że należy przygotować dokument dotyczący nadużyć liturgicznych, które uznano za jeden z powodów kryzysu w Kościele. Na spotkaniu tym rozpatrywano także potencjalne współistnienie obydwu form rytu rzymskiego w przyszłości

W 1986 roku Jan Paweł II jeszcze raz zwrócił się z pytaniem do wybranych kardynałów w sprawie mszy trydenckiej. Komisja dziewięciu kardynałów rozpoczęła swe prace w składzie: Joseph Ratzinger, Paul Augustin Mayer (prefekt Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów), Silvio Oddi, Alfons Maria Stickler (Archiwista i Bibliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego), Agostino Casaroli, kardynał Bernardin Gantin (prefekt Kongregacji ds. Biskupów), Antonio Innocenti, Pietro Palazzini (prefekt Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych) oraz Jozef Tomko (proprefekt Kongregacji Rozkrzewiania Wiary). Mieli oni za zadanie odpowiedzieć na dwa pytania papieża:

  1. czy papież Paweł VI dał prawo biskupom do zakazywania celebracji mszy trydenckiej?
  2. czy księża mają prawo do publicznych i prywatnych celebracji mszy trydenckich bez ograniczeń, nawet jeżeli biskup miejsca nie wyrazi na to zgody?

Według opinii 9 kardynałów msza ta nigdy nie została zakazana i żaden biskup nie może zabronić żadnemu katolickiemu księdzu jej odprawiania[7]. Komisja uznała też, że żaden duchowny nie może być zmuszany do celebrowania zreformowanej mszy oraz nie może być karany za przywiązanie do starego rytu. Komisja zarekomendowała papieżowi opublikowanie wniosków z jej prac w formie oficjalnego dokumentu.

Jan Paweł II w swoim motu proprio Ecclesia Dei z 1988 roku polecił biskupom ułatwiać wiernym przywiązanym do rytu trydenckiego pielęgnowanie tej tradycji liturgicznej. Także i w tym celu powołana została specjalna Papieska Komisja Ecclesia Dei, roztaczająca opiekę nad klerem i wiernymi przywiązanymi do formy trydenckiej oraz zajmująca się dialogiem z Bractwem św. Piusa X, mającym nieuregulowany status kanoniczny. Dnia 7 lipca 2007 papież Benedykt XVI w motu proprio Summorum Pontificum zezwolił na odprawianie mszy trydenckiej każdemu kapłanowi bez konieczności zgody biskupa od 14 września 2007 roku.

Spośród stowarzyszeń katolickich, powołanych do sprawowania liturgii w tym rycie, najstarsze jest Bractwo Kapłańskie Świętego Piotra. Wydzieliło się ono z Bractwa św. Piusa X w 1988 po tym, jak zwierzchnik Bractwa, arcybiskup Marcel Lefebvre, wyświęcił bez zgody Stolicy Apostolskiej czterech kapłanów na biskupów. Inne wspólnoty używające mszału przedsoborowego, znajdujące się w pełnej łączności ze Stolicą Apostolską to: Instytut Chrystusa Króla, Instytut Dobrego Pasterza, Bractwo Świętego Wincentego Ferrera i Apostolska administratura personalna Świętego Jana Marii Vianneya.

 

 

Go to top